NEURENBERG, DUITSLAND 1948
Ik wist niet dat het zo erg was.
Een paar brandbommen en die oude gebouwen zijn weg.
Er staat een muur tussen het oude en het nieuwe Neurenberg. Die is uit...
- Van wanneer is die muur, Schmidt? - Uit 1219, meneer.
Hier hielden de nazi's hun bijeenkomsten, hè?
Hier kwamen ze samen: Hitler, Goebbels, allemaal.
Duizenden, vanuit heel Duitsland.
Moet hij echt steeds claxonneren?
Je hoeft niet steeds te claxonneren.
U kent uw taak?
Kijk, een stukje van het oude Duitsland.
- Senator Burkette. - Kapitein Byers, rechter Haywood.
Byers is uw adjudant.
Secretaris, gids, verbindingsman... Alles.
Dit is uw personeel, Mr en Mrs Halbestadt.
- Goedemiddag. - Goedemiddag, meneer de rechter.
- U kent uw chauffeur, Schmidt. - Ik sta dag en nacht voor u klaar.
We zullen de rest laten zien. Dan.
Dit is de ontvangstruimte.
Gemeubileerde woonkamer. De studeerkamer is daar.
Beneden zijn twee slaapkamers en boven nog drie.
De meubels zijn deels antiek, deels van het leger.
De piano is wat versleten, maar 't is een echte Bechstein.
Prachtig uitzicht, niet?
Senator, ik heb niet zoveel nodig.
Als de regering iets doet, gebeurt 't goed.
- Wie heeft hier gewoond? - Een nazi-generaal.
Moet de rechter nog meer weten?
Hebt u nog vragen?
Je bent van West Point, hè?
- Wat is je voornaam? - Harrison. Harry.
Harry, ik ben geen militair. Dat formele gedoe staat me tegen.
Zou 't heel ernstig zijn als je me gewoon met rechter of Dan aansprak?
Inkopen doen we bij de intendance. Er is te weinig eten in de winkels.
Hier is een kopie van de aanklacht.
Ik hoop dat u hier prettig zit.
Hier zou de hele staat Maine nog prettig zitten.
Mijn kantoor zit naast het uwe in het paleis van Justitie.
Heb ik drie bedienden nodig? Ik voel me net een idioot.
Zij hebben er ook baat bij. Ze eten namelijk hier.
Ik heb drie bedienden nodig.
Ik ben blij dat we iemand van jouw kaliber hier hebben.
Ik was de enige in Amerika die deze taak aankon.
Ik was niet eerste keus, nog geen tiende keus. Dat weet jij ook.
Ga maar na: Hitler, Goebbels en Göring zijn weg, zelfmoord.
We gaan nu artsen, zakenlui en rechters berechten.
Volgens sommigen moetje ze niet eens berechten.
Vandaar het gebrek aan kandidaten.
Ze hebben mij helemaal uit de rimboe van Maine gehaald.
- Je hebt er toch geen spijt van? - Nee, hoor.
Maar ik weet hoe de vlag erbij hangt;
De processen moeten doorgaan, vooral tegen de rechters.
Hopelijk kan ik 't aan.
Dat zit wel goed.
Nou, neem 't ervan. Geniet van dit huis zolang 't kan.
- Je zult 't flink druk krijgen. - Bedankt.
Tot morgen.
Zullen we dit naar boven brengen?
Ja, graag.
- Laat u mij maar; alstublieft;
Daar zijn ze.
De zitting is geopend.
God zegene de VS en dit edelachtbare tribunaal.
De verdachten worden voorgeleid.
De microfoon wordt bij de verdachte Emil Hahn gehouden.
Emil Hahn, wordt u bijgestaan door een advocaat?
Onschuldig.
De vraag was of u een advocaat had.
Jawel.
Acht u zichzelf schuldig of onschuldig aan de tenlastelegging?
Onschuldig op alle punten.
Friedrich Hofstetter.
Hebt u een advocaat?
- Jawel. - Acht u zich schuldig of onschuldig?
U kunt gaan zitten.
Werner Lammpe.
Hebt u een advocaat?
Ja, natuurlijk. Ik heb een advocaat.
Acht u zichzelf schuldig of onschuldig?
U kunt gaan zitten.
Ernst Janning.
Hebt u een advocaat?
Ernst Janning, hebt u een advocaat?
Ik vertegenwoordig de verdachte.
Wat is uw reactie op de tenlastelegging?
Acht u zichzelf schuldig of onschuldig?
Mag ik me tot het hof richten?
De verdachte erkent het gezag van dit tribunaal niet.
Dat merken we aan als "onschuldig".
De officier zal zijn requisitoir houden.
Rustig aan, jochie.
In deze bijzondere zaak worden de verdachten beschuldigd van feiten
die in naam der wet gepleegd zijn.
Deze mannen, samen met hun overleden of voortvluchtige collega's,
belichamen de rechtspraak, of wat daarvoor doorging, in het Derde Rijk.
De verdachten waren als rechters werkzaam tijdens het Derde Rijk.
Daarom moet u als rechters achter de tafel
een oordeel uitspreken over rechters in de beklaagdenbank.
En zo hoort het ook.
Want alleen een rechter weet dat een hof veel meer is dan een rechtszaal.
Het is een proces en een denkwijze.
Het is het huis der wet.
De verdachten wisten dat ook terdege.
In hun gewaden hebben ze het recht in Duitsland verdraaid en verkracht.
Meneer de officier, let u op het lampje. De tolk kan u niet volgen.
Ze hebben de rechtspraak in Duitsland verdraaid en verkracht.
Dat alleen al is zonder meer misdadig.
Maar er wordt hen geen rekenschap gevraagd
voor schending van de grondwet of het weigeren van een eerlijk proces.
Ze zullen terecht moeten staan
voor moord,
gewelddadigheden,
foltering,
wreedheden.
Ze dragen, met de leiders van het Derde Rijk,
verantwoording voor de boosaardigste,
schokkendste misdrijven uit de geschiedenis.
Hen treft misschien meer blaam dan anderen
omdat ze al volwassen waren voordat Hitler aan de macht kwam.
Ze zijn niet op jonge leeftijd geïndoctrineerd door de nazi-leer.
Als opgeleide volwassenen omarmden ze de ideologieën van het Derde Rijk,
toen juist zij pal hadden moeten staan voor de rechtsstaat.
Zij zullen de gerechtigheid ervaren die ze anderen onthielden.
Ze worden berecht op basis van de bewijzen die hier ter tafel komen.
Dat was alles.
Herr Rolfe geeft zijn pleidooi voor de verdediging.
Heren rechters.
Het is niet alleen een grote eer,
maar ook een uitdaging...
voor een advocaat...
om dit tribunaal in zijn taak bij te staan.
De hele beschaafde wereld zal dit proces op de voet volgen.
Want dit is geen gewoon proces,
in welke zin des woords dan ook.
Het doel van dit tribunaal...
...gaat verder dan het opleggen van straf aan enkele personen.
Het gaat om de hernieuwde wijding van de tempel der gerechtigheid.
Er moeten nieuwe rechtsregels komen waar de hele wereld aan gehouden is.
Hoe moeten die regels worden bepaald?
Die worden bepaald...
...door een heldere evaluatie van de verantwoordelijkheid voor de delicten
in de tenlastelegging van de officier.
Om met de vermaarde Amerikaanse jurist Oliver Holmes te spreken:
"Die verantwoording vindt men niet alleen in onomstreden documenten."
"Die vindt men in overwegingen van politieke of sociale aard."
"Die vindt men voor alles in het karakter van personen."
Wat is het karakter van Ernst Janning?
Hoe zag zijn leven eruit?
Hij is in 1885 geboren.
In 1907 werd hij meester in de rechten.
Werd in 1914 rechter in Oost-Pruisen.
Na W0 l heeft hij mede de grondwet van de Weimar-republiek opgesteld.
Hij verwierf internationale faam als jurist,
en als schrijver van studieboeken, die nog wereldwijd gebruikt worden.
In 1935 werd hij minister van Justitie in Duitsland.
Als Ernst Janning schuldig geacht wordt, heeft dat zekere implicaties.
Een rechter stelt geen wetten op.
Hij voert de wetten van zijn land uit.
De uitspraak "Mijn land, goed of fout"
is gedaan door een grote Amerikaanse patriot.
Het gaat ook op voor een Duitse patriot.
Had Ernst Janning de wetten van zijn land moeten uitvoeren?
Of had hij moeten weigeren en een verrader moeten worden?
Dit is de kwestie die aan dit proces ten grondslag ligt.
De verdediging wil net zo graag de schuldvraag beantwoorden
als de officier.
Want niet alleen Ernst Janning staat hier terecht.
Maar het hele Duitse volk.
De zitting is tot nader order verdaagd.
Byers kan die stukken straks wel in de dossiers doen.
Een nogal belastend requisitoir van kolonel Lawson, niet?
Zijn die mannen echt verantwoordelijk te houden voor al die punten?
Ik zit hier nu twee jaar.
Verantwoordelijkheid is geen vastomlijnd begrip.
- Wat doe je dit weekend? - M'n vrouw en ik gaan naar Luik.
Daar is niks te beleven.
M'n zoon zat in het 101ste. Hij ligt daar op de Amerikaanse begraafplaats.
Neem me niet kwalijk.
Tot maandag, Dan.
- Ga je mijn kant op? - Ik blijf nog even.
Ik krijg nog wat stukken van Byers.
Hier zijn de rapporten, meneer.
Kapitein, kun je die boeken van Ernst Janning regelen?
- Het zijn er heel wat. - Ik wil ze allemaal.
En een kopie van de grondwet van Weimar. Zou dat lukken?
- Hoe lang zitje hier al? - Twee jaar.
Dat is aardig lang.
Heb je hier vrienden?
Duitse vrienden?
Een meisje?
Haar ouders waren nazi's, maar toen was ze pas acht.
- Dat vroeg ik niet. - Nee, maar misschien denkt u 't wel.
Ik dacht: Laat ik haar zelf maar indoctrineren.
- Had u nog iets? - Nee, ik loop even de stad in.
In de oude stad kunt u bier en worst krijgen.
- Verstaat u Engels? - Een beetje.
- Wat zei ze? - Ze zei: "Tot ziens, opa."
- Wordt u goed behandeld? - Jawel.
We hebben vrienden met contacten met de Amerikaanse autoriteiten.
- Ik kan 't melden als 't niet zo is. - Ik word goed behandeld.
Dr Janning...
dit is een pijnlijke situatie.
Ik weet dat u me niet als raadsman wilde. U wilde niemand.
Maar ik moet u iets zeggen. Wilt u me aanhoren?
Ik wil uw zaak met de grootste waardigheid behartigen.
Ik doe geen beroep op het sentiment of op de genade van het hof.
Het spel wordt volgens hun eigen regels gespeeld.
We zullen zien of ze de moed hebben om een man als u te veroordelen.
Naar mijn inzicht
is de zaak vooral gebaseerd op de sterilisatiedecreten
en de Feldenstein-Hoffman-affaire.
Dr Janning, ik moet u iets vertellen.
Ik heb u altijd bewonderd, al toen ik een jonge rechtenstudent was.
De gedachte dat ik misschien ooit hetzelfde zou kunnen bereiken als u
heeft me in de oorlog op de been gehouden.
U was iemand tegen wie we allemaal opkeken.
Was dat alles, Herr Rolfe?
D! Wìeck, kent u de verdachte Ernst Jannìng'?
- Ja, die ken ik wel. - In welke hoedanigheid?
We hebben samen op het ministerie van Justitie gewerkt, van 1929 tot 1935.
- Kende u hem voor die tijd al? - Ja, hij was een student van me.
Kende u hem goed? Was hij een protégé van u?
Waarom?
Hij gaf altijd blijk van veel intelligentie.
Hij was begiftigd met de scherpe geest van een groot jurist.
D! Wìeck, kunt u ons op basis van uw eigen ervaringen schetsen
wat de positie van een rechter was in het Duitsland van voor Adolf Hitler?
Een rechter was in die tijd volledig onafhankelijk.
Kunt u het eventuele contrast beschrijven
met de periode van het nationaal-socialisme sinds 1933?
Rechters werden gehouden aan zaken buiten de objectieve rechtspraak.
Ze moesten zich houden aan wat nodig was om het land te beschermen.
Legt u eens uit.
Rechters dienden vooral handelingen tegen de staat te bestraffen
in plaats van de zaak objectief te benaderen.
Veranderde er nog meer?
Het recht op beroep werd afgeschaft.
Het Hooggerechtshof werd vervangen door volksrechtbanken.
Het begrip "ras" werd voor het eerst een juridisch begrip.
Wat was daar het gevolg van?
Het gevolg?
Dat de rechtspraak werd overgegeven
in handen van een dictatuur.
- Dr Wieck... - Ik wil graag iets vragen.
Hebben de leden van de rechterlijke macht geprotesteerd?
Sommigen wel. Zij namen ontslag of werden tot ontslag gedwongen.
Anderen pasten zich aan de nieuwe situatie aan.
Was de rechterlijke macht zich bewust van de consequenties?
Aanvankelijk niet, denk ik.
Later werd het wel duidelijk voor iedereen die ogen en oren had.
Beschrijft u de veranderingen binnen het strafrecht eens.
Kenmerkend was een steeds toenemende inflatie van de doodstraf.
Mensen werden veroordeeld
louter omdat ze Pools of joods waren, of politiek ongewenst.
Er kwamen nieuwe nationaal-socialistische maatregelen
zoals sterilisatie van hen die als asociaal werden aangemerkt.
Moesten rechters in 1935 'n speciaal teken op hun ambtsgewaad dragen?
Bij decreet van de Führer
moesten rechters het hakenkruis op hun gewaad dragen.
- Hebt u dat embleem gedragen? - Nee, ik zou me diep schamen.
- Hebt u in 1935 ontslag genomen? - Ja zeker.
Heeft Ernst Janning 'n hakenkruis op z'n gewaad gedragen?
Ja.
Dat was het. Dank u wel.
Hen Rofie.
Hen Justìzrat Dr Wìeck,
u had het over wat "nodig was om het land te beschermen".
Hoe was de situatie toen de nazi-partij aan de macht kwam?
Welke situatie?
Werd er op grote schaal honger geleden?
Was er sprake van binnenlandse verdeeldheid?
Was er een communistische partij?
Was het de op twee na grootste partij van Duitsland?
Heeft het nationaal-socialisme op sommige punten verbetering gebracht?
Ja, maar tegen een hoge prijs...
Wilt u zich alstublieft tot de vragen beperken?
Kon een rechter dan geen hakenkruis dragen
en toch in het landsbelang werken?
Nee, dat was onmogelijk.
U hebt van 1935 tot 1943 geen deel uitgemaakt van de rechterlijke macht,
uit eigen vrije wil.
Zou 't kunnen zijn dat u 'n vertekend beeld van justitie hebt gekregen?
Nee, dat kan niet.
Hoe kunt u over zaken oordelen als u er niet bij betrokken was?
Ik had veel vrienden in de rechterlijke macht.
Er waren tijdschriften en boeken.
Uit tijdschriften en boeken?
Juist.
U noemde "nieuwe nationaal- socialistische maatregelen,
zoals sterilisatie."
Weet u dat sterilisatie geen nieuwe vinding was,
maar al jaren als middel werd ingezet tegen zwakzinnigen en criminelen?
Dat weet ik.
Weet u dat er in veel landen voorstanders van zijn?
Ik ben niet ingevoerd in dergelijke wetten.
Dan zal ik u er een voorlezen.
Dit is een uitspraak van een hooggerechtshof
die een dergelijke wet in een ander land mogelijk maakt.
Ik citeer:
"Vaak wordt voor 't algemeen belang een beroep gedaan op de sterksten."
"Waarom dan niet op hen die het land toch al ondermijnen,
zodat onbekwaamheid beperkt wordt."
"In plaats van ze criminelen te laten verwekken of ze te laten verhongeren,
kan de samenleving hun verspreiding met medische middelen voorkomen."
"Drie generaties imbecielen zijn genoeg."
- Klinkt dit u nu bekend in de oren? - Nee, zeker niet.
Dat ligt ook niet erg voor de hand.
Deze uitspraak maakt de sterilisatiewet in Virginia in de VS mogelijk
en is gedaan door die vermaarde jurist,
rechter van het Hooggerechtshof, Oliver Wendell Holmes.
Dr Wieck, kunt u nog steeds volhouden
dat sterilisatie "een nationaal- socialistische vinding" was?
Jawel,
omdat het nooit eerder tegen politieke tegenstanders was gebruikt.
Kent u een geval waarin iemand om politieke redenen is gesteriliseerd?
- Ik weet dat het is gebeurd. - Dat is geen antwoord op de vraag.
- Kent u een dergelijke zaak? - Ik ken geen specifieke details.
Ik vraag of u een dergelijke zaak uit de eerste hand kent.
Nee, niet persoonlijk.
Dank u wel.
Dr Wieck,
kent u de aanklacht zoals die tegen Ernst Janning is opgesteld?
Jawel.
Kunt u oprecht beweren dat hij er verantwoordelijk voor is?
Ja zeker.
Acht u zichzelf vrij van enige blaam?
Zeker.
Dr Wieck, hebt u de eed van trouw voor ambtenaren van 1934 afgelegd?
Bezwaar, meneer de rechter.
De getuige hoeft niet te antwoorden. Hij staat niet terecht..
Heel Duitsland staat terecht nu Ernst Janning is aangeklaagd.
De verantwoordelijkheid dient overal gezocht te kunnen worden.
Bezwaar afgewezen.
Hebt u de eed van trouw voor ambtenaren van 1934 afgelegd?
- Dat deed iedereen. - Dat interesseert ons niet.
We willen weten wat u hebt gedaan.
Lees die eed uit de Juristenzeitung van maart 1933 eens voor.
"Ik zweer de leider van het Duitse Rijk, Adolf Hitler, gehoorzamen."
"Ik zal de wetten in acht nemen en getrouw mijn plicht vervullen."
Iedereen zweerde dat.
Dat was verplicht.
Maar u bent zo scherpzinnig. U zag het toch allemaal aankomen?
U zag dat Duitsland te gronde zou gaan aan het nazisme.
"Dat zag iedereen die ogen en oren had."
Besefte u niet welke betekenis het zou hebben gehad
als u en uw collega's geweigerd hadden om de eed af te leggen?
Dan had Hitler nooit de absolute macht kunnen veroveren.
Waarom hebt u dat niet gedaan? Dr Wieck, waarom niet?
Kunt u dat uitleggen?
Ging het om uw pensioen? Was dat belangrijker dan uw land?
Ik protesteer tegen dit verhoor en verzoek dat 't genegeerd wordt.
- Het gaat toch om de schuldvraag? - Ik heb bezwaar gemaakt.
Gaat het de officier niet om schuld?
Het gaat om meer dan schuld aan het afleggen van een eed van trouw.
Eén ding kon zelfs de geoliede Duitse machine niet verwoesten.
De slachtoffers. Een ongekend aantal slachtoffers zal hier...
Orde.
Het tribunaal zal zulke uitbarstingen niet tolereren.
We zijn hier om het recht zijn loop te geven.
- Ik heb bezwaar gemaakt. - Dat is afgewezen.
De getuige mag gaan.
- Ooit iets van Janning gelezen? - Ik geloof 't niet.
- De betekenis van het recht. - Boeiend?
Alle boeken van Janning zijn boeiend.
Ze schetsen 'n tijdsbeeld. De hoop en verlangens leken wel op de onze.
Dit gaat over de ondertekening van de Weimar-grondwet.
"Voor ons ligt een Duitsland zonder wapens of strijd,
waar mensen kunnen leven in plaats van sterven."
"Een land met een doel, vrij en menselijk,
dat 't beste in een mens bovenbrengt."
Kan iemand die zoiets schrijft, deel hebben aan sterilisaties en moord?
Er zijn hier wel meer onbegrijpelijke dingen gebeurd.
Maar de officier zal elke aantijging moeten staven
wil ik een man als Janning veroordelen.
Heren, ik ga ervandoor. Ga je mee, Ken?
- Over de inperking van rechten... - Morgen.
M'n vrouw geeft morgen een feestje in het Grand Hotel. Je bent uitgenodigd.
En ze wil wel vrouwelijk gezelschap voor je regelen.
- Ze denkt dat je eenzaam bent. - Nee, dank je, Curtiss.
- Vrouwen willen altijd koppelen. - Ik kom alleen.
- En jij, Ken? - M'n vrouw en ik zijn bezet.
Welterusten.
Mrs Halbestadt, mag ik...
Dit is madame Bertholt.
Dit is rechter Haywood.
Madame Bertholt heeft hier gewoond. Ze kwam nog wat spullen ophalen.
- Ik wist niet dat ze zou komen. - Dat is mijn verantwoording.
Ik had hier wat spullen opgeslagen tot ik voldoende ruimte had.
Dat vindt u toch niet erg?
- U mag wel zien wat ik meeneem. - Dat is niet nodig.
Dan neem ik dit mee. Dank u, Mrs Halbestadt.
Laat mij maar. Ik draag het wel naar buiten.
Tot ziens.
Het is zwaar. Allemaal boeken en foto's waar alleen ik iets aan heb.
Breng Mrs Bertholt even naar huis.
- Hebt u 't naar uw zin? - Zeker.
De tuin vond ik altijd 't fijnst.
Als de rotstuin goed verzorgd wordt, kunt u er in de zomer van genieten.
Ik ga voorin zitten.
Tot ziens.
Karolinenstrasse 115.
Gaat u zitten.
MIS Hîflbestadt, u hebt toch voor Mïs Berthoh gewerkt'?
- Inderdaad. - Hoe lang heeft ze hier gewoond?
Madame Bertholt?
Haar familie heeft hier generaties lang gewoond.
Kwam u iets halen?
O ja, ik wilde een boterham klaarmaken.
Die maken wij wel. Wat u maar wilt.
Nee, ik doe het thuis zelf ook.
Wat wilt u erop? Ik heb ham, kaas en leverworst.
Kaas is lekker.
Erg aardig van u.
Mr Halbestadt, hoe was het leven onder het nationaal-socialisme?
- Hoe het was? - Ja, het dagelijks leven.
Ik ken heel veel mensen zoals u.
U bent goede mensen. Dat geloof ik best.
Hoe was het voor u onder Hitler?
Mr Halbestadt en ik zijn niet politiek.
Maar u hebt vast wel gemerkt dat er bepaalde dingen aan de hand waren.
Er gebeurde van alles. Er waren parades.
Hitler en Goebbels kwamen hier elk jaar.
Hoe ging dat?
We zijn nooit bij bijeenkomsten geweest.
Dit is geen verhoor. Ik ben alleen nieuwsgierig. Ik wil 't graag weten.
- Hier is uw boterham. - Dank u wel.
Alstublieft.
Dachau ligt hier niet zo heel ver uit de buurt.
Had u enig idee wat zich daar afspeelde?
Daar wisten we niks van.
Hoe kunt u nou vragen of wij daar iets van af wisten?
Neem me niet kwalijk.
We zijn maar doodgewone mensen.
Een zoon is gesneuveld en een dochter is bij een bombardement omgekomen.
We zijn in de oorlog bijna verhongerd.
Het was vreselijk voor ons.
Dat geloof ik zeker.
Hitler heeft ook wel wat goede dingen gedaan.
Ik zal niet zeggen dat hij niks goeds heeft gedaan.
Hij heeft de Autobahn aan laten leggen. Hij heeft voor werk gezorgd.
We zullen niet zeggen dat hij niks goeds heeft gedaan.
Maar die andere dingen...
Wat hij de joden zou hebben aangedaan, wisten we niet.
De meeste Duitsers niet.
En als we het wel hadden geweten...
wat hadden we dan kunnen doen?
MIS Hamesìadt zei toch dat u het niet wist'?
Hoe reageerde Mrs Bertholt op al die dingen?
Madame Bertholt is een geweldige vrouw.
Dat geloof ik. Hoe zit 't met haar man?
Hij zat in het leger.
Wat is er met hem gebeurd?
Hij was verdachte in de Malmedy-zaak.
Generaal Bertholt. Karl Bertholt.
Hij is geëxecuteerd.
Ja, dat weet ik.
Dan staat er dat fotograaf Rudolf Lenz
zich binnen twee weken moet melden bij een van de genoemde ziekenhuizen
voor "een medische behandeling".
Dan document nummer 488, betreffende de naaister Anni Münch.
Hierin staat het volgende:
"De rechtbank van Frankfurt am Main oordeelt
dat Anni Münch gesteriliseerd moet worden."
"Ze dient zich binnen twee weken in een dezer ziekenhuizen te melden."
"Als zij zich niet vrijwillig meldt, zal er dwang worden toegepast."
Document 449, ondervragingen in de Duitse en Engelse tekst,
betreffende de boerenknecht Meyer Eichinger.
Ik maak bezwaar tegen deze documenten.
Het eerste tribunaal achtte deze documenten niet toelaatbaar
zonder onafhankelijk bewijs van hun authenticiteit.
Bezwaar toegewezen.
Meneer de rechter, mag ik de verdediging een vraag stellen?
Is bewijs van sterilisatie wel toelaatbaar als er 'n getuige is?
De officier roept Rudolf Petersen op als getuige.
Steek uw rechterhand op. Ik zweer bij God almachtig
dat ik de waarheid zal spreken en niets zal verzwijgen.
Dat zweer ik.
Wilt u uw naam en woonplaats zeggen?
Rudolf Petersen. Frankfurt am Main. Gretweg, Nummer sieben.
- Wanneer bent u geboren? - Op 20 mei 1914.
Wat is uw beroep?
Bakkersknecht. Ik ben bakkersknecht.
Leven uw ouders nog?
Waaraan zijn ze overleden?
Zijn ze een natuurlijke dood gestorven?
Ja, een natuurlijke dood.
Van welke politieke partij was uw vader lid?
Van de communistische partij.
Denkt u eens goed na.
Is u en uw familie iets ongewoons overkomen in 1933,
voordat de nazi's aan de macht kwamen?
Ik doel op een gewelddadig voorval.
- Hoe oud was u toen? - Negentien.
Kunt u vertellen wat er gebeurde?
Een paar mannen van de SA kwamen ons huis binnen
en maakten de ramen en de deur kapot.
Ze zeiden dat we verraders waren en wilden m'n vader in elkaar slaan.
Wat gebeurde er toen?
M'n broers en ik schoten te hulp.
Er ontstond een vechtpartij.
We wisten ze eruit te werken en toen hebben we hen in elkaar geslagen
en aan de politie overgeleverd.
- Heeft de politie iets gedaan? - Nee.
Waarom niet?
Het was in de tijd van de landelijke verkiezingen.
Toen de nationaal-socialisten aan de macht kwamen?
M! Petersen,
wat gebeurde er na 1933, toen de nazi's aan de macht waren?
Ik kreeg werk op een boerderij,
maar daarvoor moest ik op een vrachtwagen rijden.
Ik ben naar de gemeente gegaan om een rijbewijs te halen.
En wat gebeurde daar?
Toen moest ik bij een beambte komen.
Had u ooit eerder met die beambte van doen gehad?
Het was een van de mannen die ons huis waren binnengevallen.
Wat zei hij van uw aanvraag?
Hij zei dat er een keuring moest komen.
Waar moest die keuring plaatsvinden?
In de rechtbank van Stuttgart.
Wie was de president van die rechtbank?
Rechter Hofstetter.
Wat gebeurde er in de rechtszaal?
Ze vroegen m'n volledige naam en dergelijke.
Wat vroegen ze nog meer?
Ze vroegen wanneer Adolf Hitler en Dr Goebbels geboren waren.
En wat zei u toen?
Ik zei dat ik het niet wist en dat het me ook niet kon schelen.
Hebben ze nog meer vragen gesteld?
Nee. Ze zeiden dat ik na tien dagen bericht zou krijgen.
Juist.
Mr Petersen, ik wil u graag iets laten zien.
Herkent u dat?
Zou u 't alstublieft willen voorlezen?
"Rechtbank van Stuttgart."
"De bakker Rudolf Petersen, geboren op 20 mei 1914,
zoon van spoorwegbeambte Hans Petersen,
moet gesteriliseerd worden."
Wilt u de laatste alinea voorlezen?
"Hij dient zich daartoe binnen twee weken te melden
in een van genoemde ziekenhuizen."
"Als hij zich niet vrijwillig meldt,
zal er dwang worden toegepast."
Wie heeft de brief ondertekend?
"President van de rechtbank Hofstetter."
Leest u eens wat er onder de handtekening staat.
Eronder?
"Op gezag van Ernst Janning,
minister van Justitie."
Meneer de rechter,
mag de verdediging het dossier van M! Petersen zien'?
Wat deed u toen u die brief kreeg?
Ik ben gevlucht. Ik ben naar de boerderij van een vriend gegaan.
En bent u teruggekeerd?
- U zegt? - Bent u teruggekeerd?
En wat gebeurde er toen?
Toen kwam de politie.
Waar bent u toen heen gebracht?
Mr Petersen, zou u misschien iets harder kunnen praten?
Naar het ziekenhuis.
- Wat is er in 't ziekenhuis gebeurd? - Daar hebben ze me gehouden.
De verpleegster die...
Nou ja, ze kwam binnen.
Ze moest me klaarmaken voor de operatie.
Ze zei dat ze het allemaal zo vreselijk vond.
En toen kwam de dokter binnen die me zou gaan...
En hij zei ook dat hij het vreselijk vond.
Bent u daadwerkelijk gesteriliseerd?
Dank u wel, Mr Petersen.
Dat was alles.
U mag uw koptelefoon afdoen als u dat wilt.
U zei dat u bakkersknecht was. Klopt dat?
Ja, dat klopt.
Wat hebt u nog meer gedaan?
Ik heb voor m'n vader gewerkt.
- Wat deed uw vader? - Hij werkte bij het spoor.
Ja, maar wat deed hij precies?
Hij deed de spoorbomen omhoog en omlaag
bij de spoorwegovergang, voor het verkeer.
En u had het over uw broers.
- Hoeveel broers hebt u? - Vijf
- En hoeveel zussen? - Vier.
Dus u was thuis met z'n tienen?
Wat voor werk doen uw broers?
Ze zijn arbeiders.
Allemaal?
Juist.
U zei dat de rechtbank u twee vragen stelde,
de geboortedata van Hitler en Dr Goebbels. Klopt dat?
Dat klopt.
Wat vroegen ze nog meer?
Verder niks.
Weet u het zeker?
Hebben ze niks over uw opleiding gevraagd?
Bezwaar.
De getuige heeft de vraag al beantwoord.
Bezwaar toegewezen.
Mag ik u eens vragen, M! Petersen...
Mag ik eens vragen...
hoe lang u op school hebt gezeten?
Zes jaar.
- Waarom niet langer? - Ik moest gaan werken.
Vond u zichzelf vroeger een vlotte leerling?
Het is lang geleden. Ik weet...
Misschien kon u niet meekomen en bent u daarom van school gegaan.
Bezwaar. Zijn schoolprestaties staan los van wat hem is overkomen.
De gezondheidsrechtbank moest de geestelijk onbekwamen steriliseren.
Bezwaar afgewezen.
Kon u wel of niet goed meekomen met de andere leerlingen?
Ik wil verwijzen naar het schoolrapport van Mr Petersen.
Hij bleef zitten en werd in een klas met trage kinderen geplaatst.
U zei dat uw ouders een natuurlijke dood waren gestorven.
Aan welke aandoening is uw moeder overleden?
Ze had het aan haar hart.
vertoonde uw moeder aan het eind merkwaardig gedrag?
Hier staat dat uw moeder leed aan 'n erfelijke vorm van zwakzinnigheid.
Dat is niet waar.
Hoe komt de gezondheidsrechtbank in Stuttgart dan tot die conclusie?
Dat zeiden ze alleen maar om me te kunnen opereren.
Zeiden ze dat alleen maar?
Mr Petersen, er bestond een simpele test die de rechtbank afnam
bij alle gevallen van geesteszwakte.
U zegt dat u destijds niets gevraagd is, dus misschien kan het nu even.
Maak een zin met de woorden "haas", "jager" en "veld".
Bezwaar.
Was de rechtbank in Stuttgart eender samengesteld als hier?
Ik begrijp het niet.
Was er publiek bij?
Bezwaar afgewezen.
Haas, jager, veld, Mr Petersen.
Doet u maar rustig aan.
Haas, jager, veld.
Ze hadden hun oordeel al...
Toen ik de rechtszaal binnenkwam, hadden ze hun oordeel al klaar.
Ik lag in het ziekenhuis, als een misdadiger.
Ik kon niks zeggen, ik kon niks doen...
Ik moest daar maar liggen.
M'n moeder...
wat u over haar zegt.
Ze was een dienstbode, ze werkte heel hard.
Ze was een hard werkende vrouw. Het is niet eerlijk wat u daar zegt.
Ik zal 't laten zien. Ik heb een foto van haar.
Ik wil 'm graag laten zien.
Ziet u zelf maar.
Zegt u het dan.
Was ze zwakzinnig?
Mijn moeder.
Was ze zwakzinnig?
Nou?
Het is mijn plicht om het tribunaal erop te wijzen
dat de getuige zichzelf niet onder controle heeft.
Dat weet ik.
Sinds die dag,
ben ik geen schim meer van wie ik was.
Het tribunaal weet niet hoe u vroeger was.
Daar kan 't ook nooit achter komen. Het heeft alleen uw woord.
De zitting is verdaagd.
Het Openbaar Ministerie wemelt van de jonge radicalen als Lawson.
Is Lawson dat?
Hij was een persoonlijke protégé van FDR.
- FDR had ook niet-radicale vrienden. - Noem er eens een.
Wendell Wilkie.
Wou je hem conservatief noemen?
Ik vraag me wel eens af in welk kamp jij zit.
Dat zal ik vertellen. Ik ben een rasechte Republikein
met groot ontzag voor Franklin Roosevelt.
O, zo een.
Max.
- Max Perkins. Ken je die? - Niet dat ik weet.
Hij zit bij United Press.
- Wat doe jij hier? - Ik dacht datje stampij ging maken.
Zoveel heb ik niet gedronken.
Pardon. Dit is rechter Nes.
- MIS Nes. - Hoe maakt u het'?
- Rechter Haywood, Mrs Bertholt. - We kennen elkaar.
- Komt u bij ons zitten? - Heel graag.
Max, ga jij hier zitten?
Je artikel over Mrs Bertholt vond ik erg goed.
Het waren de woorden waarmee zij haar man verdedigde.
Ga je deze processen ook verslaan?
Ik zou 'n artikel over de Neurenberg- processen nu nergens kunnen slijten.
- Hoezo niet? - Het boeit de Amerikanen niet meer.
- De oorlog is pas twee jaar voorbij. - Dat klopt.
- Wilt u iets bestellen? - Even zien. Nog een bier, Dan?
Nee, ik wil graag iets anders proberen.
Neem eens een Sonnenberg of een Schwalbenwinkel, de streekwijnen.
Ja, dat lijkt me wel wat. Een glas Sweisenwinkel.
- U ook? - Ja, graag.
- Houden wij het bij bier? - Best.
Bent u laatst nog goed thuisgekomen?
Die auto was wel een uitkomst.
U spreekt zeer goed Engels.
Dank u. M'n man en ik hebben twee jaar in Amerika gewoond.
Hebt u al iets van Neurenberg kunnen zien?
Niet veel meer dan de weg van mijn huis naar het paleis van Justitie.
En een paar zaken die historisch verband houden met de zaak.
Nazi-zaken. U moet ook andere dingen in Neurenberg bekijken.
Er is genoeg te zien, museums die we proberen te restaureren.
Volgende week is er een pianoconcert in de oude opera.
Arthur Reiss. Hij was al vroeg voor Hitler gevlucht.
We hebben 'm teruggehaald. Het belooft heel wat.
- Hebt u zin om mee te gaan? - Heel graag.
Ik regel een kaartje bij de kassa. Ik zit in het comité.
- Heel erg bedankt. - Graag gedaan.
Ik heb een doel met de Amerikanen, zoals Mr Perkins weet.
Welk doel dan?
Jullie laten zien dat we niet allemaal monsters zijn.
- Goedenavond, kolonel. - Majoor Radnitz.
Goedenavond, Mrs Bertholt.
- Excuseert u mee. - U bent er net.
Ik moet weg. Neem me niet kwalijk. Het was aangenaam.
Er ligt een kaartje klaar bij de kassa.
- Dank u wel. - Tot ziens.
MIS Beúho“ is niet bĳzonder gecharmeerd van mi}.
Ik heb haar man vervolgd.
Veel mensen zeggen dat Bertholt nu niet ter dood was veroordeeld.
Dat zal best.
Er zijn ook vast mensen
die vinden dat alle gevangenen in Neurenberg vrij horen te zijn.
Pardon.
Ik heb een glaasje te veel op, zoals u ongetwijfeld gemerkt hebt.
Door die toestand met M! Petersen ben ik wat van shag.
Drie bier en Schwalbenwinkel.
Lekker bier. Bier maken kunnen ze hier wel.
Weet u wat het probleem is met Amerikanen?
We zijn geen echte bezetters. We zijn beginners, we kunnen 't nog niet.
We komen hier aan en wat zien we?
We zien een prachtig land. En het is ook echt prachtig.
We zien de eeuwenoude cultuur.
We zien de gemütliche charme,
en de charme van mensen zoals Mrs Bertholt.
Door ons minderwaardigheidscomplex vergeven en vergeten we snel.
We geven de ander het voordeel van de twijfel. Dat is typisch Amerikaans.
We hebben de grootste oorlogsmachine sinds Alexander de Grote verslagen.
En nu nemen de padvinders het over.
Het punt met u is dat u het hele land wilt aanklagen.
Dat geeft u wel voldoening,
maar het is onpraktisch en weinig eerlijk.
Weinig eerlijk?
"Haas",
"lager" ,
"veld".
Ja, laten we eerlijk zijn.
De haas werd doodgeschoten door de jager in het veld. Heel simpel.
- Kolonel, we moeten maar 's gaan. - We mogen hier niet over praten.
Nee, we zijn eerlijke, correcte Amerikanen.
We mogen natuurlijk geen moment buiten ons boekje gaan.
Er zijn helemaal geen nazi's in Duitsland. Wist u dat?
De Eskimo's hebben hier de macht gegrepen en alle ellende veroorzaakt.
De Duitsers konden er niks aan doen. Het waren die Eskimo's.
Neem me niet kwalijk.
Tot ziens, kolonel.
Mag ik uw aandacht? Sorry dat ik even stoor.
Deze officieren moeten naar hun eenheid:
majoor McCarthy, majoor Citron, majoor Cantor,
kapitein Byers, kapitein Connell,
kapitein Douglas, kapitein Wolfe, majoor Booth en majoor Rice.
Dank u. Danst u maar verder.
Harry, wat is er aan de hand?
De Russen zitten in Tsjechoslowakije.
- We sturen een paar eenheden. - Wat gaat er gebeuren?
Ik weet het niet.
Elsa Scheffler.
"President Truman liet direct de militaire opleiding verlengen."
"Hij maakt zich grote zorgen over de Westerse landen
gezien de dreiging uit het oosten."
Hen Jannìng, hebt u gehoord wat er 'm de krant staat'?
Net wat Hitler zei: "De overlevingsstrijd tussen oost en west."
Hij wist het.
Ze zullen wel zien dat we wisten wat we deden.
Ze kunnen ons niet veroordelen en tegelijk om hulp vragen.
We moeten één front vormen. De zaak komt nu in de cruciale fase.
Wat een vrolijke tijden, Herr Hahn.
Ooit was u al blij als ik me verwaardigde om u te groeten.
Nu we hier samen zitten, gaat u me ineens vertellen wat ik moet doen.
U moet met ons optrekken.
Duitsers moeten elkaar niet afvallen. We hebben een gezamenlijk doel.
Luister goed. Ik heb vreselijke dingen meegemaakt in mijn leven.
Maar het allerergste is dat ik hier nu zit met mannen zoals u.
Ik heb niets gemeen met fanatici als u.
U maakte deel uit van hetzelfde regime.
U hebt 't gesteund, net als wij. En u hebt nog iets gemeen met ons.
U bent Duitser.
- Goedenavond. Hebt u genoten? - Zeker. Heel erg.
- Zal ik u afzetten? - Ik woon vlakbij.
Ik wilde gaan lopen. Loopt u een stukje mee?
Graag. Ik heb de auto niet nodig. Ik loop met Mrs Bertholt mee.
Zal ik op u wachten?
Ik blijf wel op u wachten.
Duitsers zingen graag, ongeacht de situatie.
Dat heb ik gemerkt.
Zingen Amerikanen ook in kroegen? Ik weet het niet meer.
Nee, we doen vrij stuurs in kroegen.
Jammer dat u geen Duits verstaat.
De tekst is prachtig. Heel droevig.
Veel droeviger dan de Engelse tekst.
"De Duitse soldaat weet dat hij z'n meisje kwijtraakt
en z'n leven verliest."
"De lantaarn brandt elke avond. Hij kentje pas en je manier van lopen."
"Hij brandt elke avond, maar ik ben al lang vergeten."
"Mocht mij iets overkomen,
wie staat er dan met jou
onder de lantaarn, met jou,
Lili Marleen."
Hoe ziet uw leven in Amerika eruit? Hebt u een gezin?
Ik heb een dochter en zij heeft vier kinderen.
- U bent vast heel trots op ze. - Ja zeker. Dat geef ik toe.
- En uw vrouw? - Die is al een paar jaar dood.
En u? Hebt u kinderen?
U hebt vast een hoge positie in Amerika.
Dat valt wel mee. Ik ben arrondissementsrechter.
En zelfs dat al een jaar niet meer.
- Bent u met pensioen? - Gedwongen, door de kiezer.
Worden rechters gekozen in Amerika?
- In sommige staten wel. - Dat wist ik niet.
Dat is één kant van ons juridisch stelsel.
Ik vond 'teen positieve kant, tot ik verslagen werd.
Het lag vast aan de kiezer en niet aan u.
Daar lopen de meningen over uiteen.
- Hier woon ik. - Hier?
Van binnen valt het wel mee. Komt u mee naar boven? Dan zet ik koffie.
U hebt 't niet gemakkelijk, hè?
Ik ben niet anders gewend. Ik ben niet zo fragiel.
Ik kom uit een militair nest.
- U weet vast wel wat dat inhoudt. - Ik ben bang van niet.
Dat betekent dat mij discipline is bijgebracht. Een speciaal soort.
Zo maakten we in de zomer vaak lange paardrijtochten.
Maar ik mocht nooit naar de limonadekraam rennen.
Ik kreeg te horen: "Beheers je dorst."
"Beheers je honger."
"Beheers je emoties."
Daar heb ik veel aan gehad.
En uw man? Kwam hij ook uit die traditie voort?
Mijn man was militair. Hem is maar één ding geleerd:
Om te vechten, goed te vechten.
- Smaakt de koffie goed? - Prima.
Het is surrogaat, maar ik zet het sterk.
Ik ben benieuwd wat u van Ernst Janning vindt.
Ik mag buiten de rechtszaal niet op de zaak ingaan.
Natuurlijk niet.
Ik kende hem een beetje. We gingen naar dezelfde concerten.
Er was 's een receptie voor Wagners schoondochter. Hitler was er ook.
Ernst Janning was er met z'n vrouw.
Ze was erg knap. Heel klein, heel teer.
Nu is ze dood.
Hitler was weg van haar. Hij maakte avances naar haar.
Hij deed dat soort dingen in een opwelling.
Ik vergeet nooit hoe Ernst Janning hem terechtwees.
Dat zullen niet veel mensen zo bij hem hebben gedaan. Hij zei:
"Kanselier, ik vind 't niet zo erg dat u zo onbeschoft bent."
"Dat vind ik niet zo erg."
"Maar wel dat u zo bourgeois bent."
Hitler trok bleek weg, staarde naar Janning en vertrok.
Smaakt de koffie echt wel?
Prima, dank u.
Mensen als Janning, m'n man en ik haatten Hitler.
Ik vind dat u dat moet weten. En hij haatte ons.
Mijn man was een echte oorlogsheld en dat kon 't korporaaltje niet hebben.
En hij haatte hem omdat hij met iemand van adel was getrouwd.
Hitler had ontzag voor de adel, maar hij haatte ze.
Daarom is het zo ironisch wat er gebeurd is.
Weet u wat er met m'n man is gebeurd?
Wat wist hij van de misdrijven die hem werden verweten?
Hij werd berecht met de andere legerleiders.
Hij was slachtoffer van de wraakoefening van de overwinnaar.
Het was politieke moord.
Dat ziet u toch ook wel?
Ik weet niet wat ik zie.
Misschien moet ik hier helemaal niet met u over praten.
Maar ik wil het wel begrijpen.
Dat moet.
Wilt u nog koffie?
Ja, graag.
We hebben Irene Hoffman.
- Waar? - In Berlijn.
Ze is getrouwd. Ze heet nu Wallner. Daarom was ze onvindbaar.
- Wanneer komt ze? - Ze komt niet.
- Hoe bedoel je? - Ze wil niet.
Je weet hoe 't gaat. Niemand wil meer getuigen.
Als ik de nachttrein neem, kan ik morgenmiddag weer terug zijn.
- Je hebt niet geslapen... - Ik moet Hoffman hebben.
Neem jij 't morgen over in de rechtszaal?
Kolonel, ik heb 'tal gezegd toen u hier net was,
en ik zeg 't nog een keer: Het ligt achter ons.
U kunt haar niet dwingen.
Mr Wallner, ik dwing haar niet. Dat mag ik ook helemaal niet.
We krijgen geen medaille als we getuigen.
De mensen willen niet dat Duitsers tegen Duitsers getuigen.
Daar ben ik wel achter gekomen in de twee jaar dat ik hier aanklager ben.
U hebt makkelijk praten.
U vertrekt weer, maar wij moeten hier verder.
Ik besef heus wel wat ik van u vraag.
U komt hier als de Gestapo...
We moeten zorgen dat ze hun straf niet ontlopen.
Uiteindelijk ontlopen ze hun straf toch wel.
Ze kunnen de kolere krijgen en u ook.
Is Emil Hahn er ook bij?
Ja, hij staat terecht.
Ernst Janning?
U hebt de winkel beneden gezien.
Het is niet veel, maar het is voor ons een nieuw begin.
Ze komen hier als ik naar Neurenberg ga.
Dan komen ze de ramen ingooien.
Ik laat de zaak dag en nacht bewaken.
- Je hoeft 't niet te doen, Irene. - Ik vind van wel.
Voor al die mensen die niet zelf meer kunnen getuigen.
- Je bent het niemand verplicht. - Jawel.
U bent het minstens één persoon verplicht.
'S Nachts, elke nacht...
We wisten dat 't hier ooit van zou komen.
Dr Geuter, herkent u die krantenkop?
- Wilt u 'm even voorlezen? - "Dood aan de rassenvervuiler."
- In welke krant stond dit? - In Julius Streichers Der Stürmer.
Waar verwees die kop naar?
Naar de zaak Feldenstein.
Wat was dat voor een zaak?
Ik maak bezwaar tegen een verband met de zaak Feldenstein.
Het is de meest geruchtmakende zaak van die tijd.
Daarmee worden ongewenste suggesties en emoties gewekt.
Er bestaan geen ongewenste suggesties voor dit hof.
Het tribunaal is geïnteresseerd in alles wat relevant is. Afgewezen.
Ik neem het wel over.
- Meneer de rechter. - Ga uw gang.
Welnu, waar ging het in de zaak Feldenstein om?
Een man werd beschuldigd van rassenvervuiling.
Wat werd er bedoeld met "rassenvervuiling"?
Dat is het misdrijf waarnaar verwezen werd in de Neurenberg-wetten.
Niet-ariërs met 'n seksuele relatie met ariërs riskeren de doodstraf.
Wanneer hoorde u voor het eerst van de zaak Feldenstein?
In september 1935 werd ik benaderd door de politie.
Mr Feldenstein was gearresteerd
en had mij verzocht om hem te verdedigen.
Wat was zijn sociale positie?
Hij was een bekende koopman.
Hij was een leidende figuur van de joodse gemeente in Neurenberg.
Wat was hem ten laste gelegd?
Hij werd verdacht van een intieme relatie
met een 16-jarig meisje, Irene Hoffman.
Juist.
En wat vertelde hij u daarover?
Dat 't niet waar was. Hij kende het meisje en haar ouders al lang.
Hij zocht haar op na hun dood.
Maar er heeft nooit iets tussen hen plaatsgevonden.
Dokter, wilt u het tribunaal vertellen wat er toen is gebeurd?
Hij is aangeklaagd voor het speciale hof in Neurenberg.
Waar hield dat hof zitting?
Hier, in dit gebouw. In deze rechtszaal.
Dr Geuter, onder welke omstandigheden vond het proces plaats?
Het werd gebruikt ter promotie van het nationaal-socialisme.
Het was de periode van de september- vieringen, de partijbijeenkomsten.
De rechtszaal was afgeladen.
Daar achterin stonden de mensen.
Julius Streicher zat op de voorste rij.
En er waren allemaal hoge partijfunctionarissen.
Vertelt u eens wat uw verwachtingen waren van het proces in die sfeer?
Ik vreesde het ergste
toen ik zag dat Emil Hahn de officier van justitie was.
Hij was zeer fanatiek.
Z'n processen kenmerkten zich door onmenselijkheid.
Maar ik had nog enige hoop op een goede afloop.
Want op de stoel van de rechter zat Ernst Janning.
Hij stond zeer goed bekend in heel Duitsland.
Het was bekend dat hij z'n leven had gewijd aan het recht,
aan het rechtsbegrip.
Dank u wel. Dat was alles.
Nog vragen?
Dank u. Geen vragen.
De getuige mag gaan.
De officier roept Irene Hoffman-Wallner op als getuige.
Steek uw rechterhand op. Ik zweer bij God almachtig
dat ik de waarheid zal spreken en niets zal verzwijgen.
Wilt u alstublieft uw naam zeggen.
Irene Hoffman-Wallner.
Mrs Wallner, kende u Lehman Feldenstein?
Wanneer hebt u hem leren kennen?
Dat was in 1925 of 1926. Ik weet het niet precies meer.
- Hoe oud was hij toen? - Hij was in de vijftig.
En hoe oud was hij toen hij gearresteerd werd?
- Hij was toen 65. - Juist.
Wat was de aard van uw relatie?
We waren vrienden.
Had u nog contact met hem na de dood van uw ouders?
Waarom?
We waren vrienden.
Hij was eigenaar van het pand waar ik woonde.
Hij moest daar vaak zijn voor zaken.
Wat hebt u tegen de politie gezegd
toen ze zeiden dat u een intieme relatie met hem gehad zou hebben?
Ik zei dat dat leugens waren.
Kunt u zeggen wie de officier van justitie was?
Emil Hahn.
Heeft Emil Hahn u verhoord?
Wat zei hij tegen u?
Hij nam me mee naar een aparte kamer. Er was verder niemand.
Hij zei dat het geen zin had om mijn verklaring te herhalen
omdat niemand me zou geloven.
Dat er sprake was van rassenvervuiling
en er niets anders op zat dan de dader te doden.
Hij zei tegen me
dat als ik het voor Mr Feldenstein zou opnemen
ik gearresteerd zou worden wegens meineed.
Wat hebt u toen geantwoord?
Ik heb herhaald wat ik al gezegd had, steeds weer.
Ik heb gezegd dat ik niets anders kon zeggen.
Ik kon niet liegen over iemand die me zo goed had behandeld.
Bent u gearresteerd?
Mrs Wallner, zeg eens,
op welke manier
Emil Hahn optrad tijdens het proces.
Hij dreef de spot
met alles wat Mr Feldenstein ter verdediging aanvoerde.
Hij maakte hem bij elke gelegenheid belachelijk.
Hoe reageerde het publiek daarop?
Ze lachten, telkens weer.
Hoe lang duurde het proces?
Twee dagen.
Werd er uitspraak gedaan aan het eind van de tweede dag?
- Hoe luidde de uitspraak? - Schuldig.
En wat was het vonnis?
Mr Feldenstein werd veroordeeld tot de doodstraf.
Ik kreeg twee jaar gevangenisstraf wegens meineed.
Wie was de president van het hof?
Ernst Janning.
Zijn de vonnissen ten uitvoer gebracht?
Dank u wel. Dat was alles.
Nog vragen?
Ik zou graag willen dat de getuige zich beschikbaar hield.
We komen met nader bewijs over de zaak Feldenstein
wanneer wij onze zaak mogen bepleiten.
De getuige dient zich beschikbaar te houden.
U mag nu gaan.
Kolonel Lawson.
Heren rechters, ik heb hier een decreet van Adolf Hitler,
waarin staat dat wie niet loyaal geacht wordt of tegenstand biedt
in het geheim gearresteerd mag worden en zonder enige vorm van proces
in een kamp kan worden opgesloten.
Ik heb ook een reeks bevelen, uitgevaardigd onder dat decreet,
elk ondertekend door een van de verdachten,
op basis waarvan honderden mensen zijn opgepakt en opgesloten.
Ondertekend door Friedrich Hofstetter,
Werner Lammpe,
Emil Hahn,
Ernst Janning.
Heren rechters, de verdachten die hier terechtstaan,
hebben niet persoonlijk concentratiekampen geleid.
Ze hebben nooit slachtoffers geslagen
of het gas in de gaskamers laten stromen.
Maar zoals uit deze documenten blijkt,
hebben zij wetten vormgegeven en uitgevoerd
en vonnissen uitgesproken
die miljoenen slachtoffers noodlottig zijn geworden.
Majoor Radnitz.
Ik wil kolonel Lawson graag als getuige laten beëdigen.
Toegestaan.
Steek uw rechterhand op. Ik zweer bij God almachtig
dat ik de waarheid zal spreken en niets zal verzwijgen.
Diende u in het Amerikaanse leger in 1945 aan het einde van de oorlog?
Had u het bevel over troepen die concentratiekampen bevrijdden?
Bent u in Dachau en Belsen geweest?
Was u erbij toen de volgende beelden werden gemaakt?
De kaart geeft de locaties aan van de concentratiekampen
tijdens het Derde Rijk.
Het concentratiekamp Buchenwald werd in 1933 gesticht.
Er zaten circa 80.000 mensen gevangen.
Buchenwald had een spreuk:
"Breek het lichaam,
breek de geest,
breek het hart."
De ovens van Buchenwald,
bewijzen van pogingen om nog snel de lijken weg te werken.
De ovens waren gemaakt door een bekend bedrijf
dat ook gespecialiseerd was in bakovens.
De naam van die firma is duidelijk te lezen.
Diverse afvalproducten van Buchenwald,
aan de lokale bevolking getoond door een geallieerde officier.
Allerlei borstels.
Schoenen, van volwassenen en kinderen.
Brillen.
Gouden tanden, omgesmolten,
eens per maand naar de medische afdeling van de Waffen SS gestuurd.
Een lampenkap van mensenhuid.
Huid gebruikt voor schilderijen, veelal van obscene aard.
De hoofden van twee Poolse arbeiders,
gekrompen tot een vijfde van de normale grootte.
Een menselijk bekken, gebruikt als asbak.
Kinderen met tatoeages
die erop duidden dat ze opgeruimd zouden worden.
Soms werd de kinderen genade getoond.
Ze kregen morfine om ze te verdoven voor ze werden opgehangen.
Een van de artsen vertelde dat ze touw om hun nek deden
en, zo zei de arts het letterlijk:
"Ze werden als schilderijen opgehangen aan haken in de muur."
Mensen die in veewagens waren aangekomen,
zonder eten, zonder zuurstof,
die de reis naar Dachau niet hadden overleefd.
Honderden gevangenen werden gebruikt voor wrede medische experimenten.
Een getuige van een executie in Dachau beschreef het volgende:
"Gevangenen moesten hun kleren ophangen."
"Er werd gezegd dat ze gingen douchen."
"Toen gingen de deuren op slot."
"Zyklon B werd door speciale openingen naar binnen gelaten."
"Je kon het gekreun en gekerm horen."
"Na twee of drie minuten was het stil."
Met de dodentransporten kwamen 90.000 mensen uit Slowakije,
65.000 uit Griekenland,
11.000 uit Frankrijk,
90.000 uit Nederland,
400.000 uit Hongarije,
250.000 uit Polen en Opper-Silezië,
en 100.000 uit Duitsland.
En dit is gefilmd toen Britse troepen het kamp Belsen bevrijdden.
Vanwege de hygiëne moesten de lijken met een bulldozer begraven worden.
Van wie waren die lichamen?
Van inwoners van elk bezet land in Europa.
Twee derde van de joden in Europe... uitgoroeid
Meer dan zes miljoen,
volgens rapporten op basis van de cijfers van de nazi's.
Maar het werkelijke aantal...
Niemand die het weet.
Hoe durven ze ons dat te laten zien?
We zijn geen beulen. We zijn rechters.
Zo zal het toch niet echt zijn geweest?
Er waren wel executies, maar toch niet op die schaal?
Pohl.
Jij hebt die concentratiekampen geleid, samen met Eichmann.
Ze zeggen dat we miljoenen mensen hebben vermoord.
Hoe kan dat nou?
Zeg 't dan. Dat is toch niet mogelijk?
Het is wel mogelijk.
Hoe dan?
Praktisch gezien?
Het hangt van je faciliteiten af.
Zeg datje twee kamers voor 2000 man per stuk hebt.
Reken maar uit.
Je kunt er in een half uur 10.000 om zeep helpen.
Je hebt niet eens bewakers nodig.
Je zegt dat ze onder de douche gaan
en in plaats van het water zetje de gaskraan open.
Het vermoorden is het probleem niet. De lijken wegwerken,
dat is het probleem.
Sorry dat ik zo laat ben.
Ik was bezig voor de wederopbouwcommissie.
Ik heb folders bij me om uit te zoeken wat je moet bekijken.
Het Albrecht Dürer Haus, het museum.
- Wanneer schikt het je? - Maakt niet uit.
- Wilt u bestellen? - Zal ik helpen met het menu?
Ik hoef eigenlijk niets.
Een glas moezelwijn, graag.
Wat is er?
Niets. Ik heb gewoon geen honger.
Deze dagen waren heel belangrijk voor me.
In welk opzicht?
U beseft niet dat ik eigenlijk een heel provinciale man ben.
Ik was één keer eerder het land uit geweest.
Als zandhaas in de Eerste Wereldoorlog.
Toen vroeg ik me af hoe 't in dit soort steden zou zijn.
- Voor mij was 't ook belangrijk. - Hoezo?
M'n idee over de Amerikanen is hersteld.
Het idee dat ik had toen ik in jouw land woonde.
Helaas is het geen verhaal uit een tijdschrift.
In dat geval hadden twee mensen zoals wij, de snel ouder wordende jurist...
De snel ouder wordende jurist en de knappe weduwe
hadden hun problemen overwonnen en rondgereisd over land of zee.
Ik heb Mr Perkins gesproken.
Hij zei dat ze die beelden hadden laten zien.
Kolonel Lawsons lievelingsbeelden.
Hij laat geen gelegenheid voorbijgaan.
Kolonel Lawsons eigen gruwelkabinet.
Denk je zo over ons? Denk je dat we daarvan wisten?
Denk je dat we vrouwen en kinderen wilden vermoorden?
Geloof je dat echt? Nou?
Ik weet niet wat ik moet geloven.
Goeie genade, we zitten hier samen te drinken.
Hoe kun je nou denken dat we 't wisten? We wisten 't niet.
We wisten 't niet.
Het lijkt erop dat niemand in dit land ervan wist.
Mrs Bertholt, uw man behoorde tot de legertop.
En ik zeg je dat hij er niets van wist.
Himmler, Goebbels, de SS wist wat er gebeurde.
Wij wisten er niets van.
Luister, zulk soort dingen gebeurden aan beide kanten.
Mijn man is z'n leven lang militair geweest.
Hij had recht op een militaire dood.
Ik heb gevraagd of hij een eervolle dood mocht sterven.
Ik heb allerlei functionarissen erom gesmeekt.
Dat hij de waardigheid van een vuurpeloton kreeg.
Je weet wat er is gebeurd.
Hij is opgehangen met de rest. Sindsdien weet ik wat haat is.
Ik kwam het huis niet uit, ik dronk alleen maar.
Ik voelde overal haat. Ik haatte elke Amerikaan die ik kende.
Maar met haat kun je niet leven. Dat weet ik.
Dan, we moeten kunnen vergeten als we verder willen leven.
Hen Rofie.
Heren rechters.
Gisteren heeft het tribunaal beelden gezien.
Het waren...
schokkende beelden.
Verschrikkelijke beelden.
Als Duitser...
schaam ik me dat zoiets in mijn land is gebeurd.
Het is nooit en te nimmer te rechtvaardigen,
over hoeveel generaties of over hoeveel eeuwen ook.
Maar...
naar mijn mening is het onjuist...
onfatsoenlijk...
en uiterst onbillijk van de officier
om zulke beelden te tonen bij dit proces, in deze zaal, op dit moment,
aan deze verdachten.
Ik kan niet genoeg bezwaar aantekenen tegen zulke tactieken.
Wat wil de officier eigenlijk aantonen?
Dat alle Duitsers verantwoordelijk waren voor deze gebeurtenissen?
Of dat ze er zelfs maar weet van hadden?
Want als hij dat wil,
dan geeft hij geen feiten
en dat weet hij.
Uit het geheime karakter van de operaties, de locaties van de kampen,
de slechte verbindingen aan het eind van de oorlog,
toen het dodental in de miljoenen liep,
blijkt wel dat hij niet de waarheid weergeeft.
De waarheid is dat deze wreedheden werden begaan door enkele fanatici.
De misdadigers.
Zeer weinig Duitsers wisten ervan.
Zeer weinig.
Niemand van ons wist wat er gebeurde op de locaties uit deze beelden.
Niemand.
Maar het meest ironische van alles is wel
dat die beelden juist aan deze verdachten zijn getoond,
mannen die hun positie maar om één reden bleven bekleden:
om erger te voorkomen.
Wie is er moediger?
Degene die vertrekt of ontslag neemt in tijden van gevaar?
Of degene die op zijn post blijft en z'n eigen veiligheid op het spel zet?
De verdediging heeft verklaringen en documenten
van vele vluchtelingen die vertellen hoe Ernst Janning hen gered heeft.
We zullen laten zien hoe vaak Ernst Janning vonnissen heeft verzacht.
Zonder zijn invloed was de uitkomst vaak veel erger geweest.
We zullen laten zien
dat Ernst Jannings lijfarts een niet-ariër was.
Een joodse man die hij met gevaar voor eigen leven z'n werk liet doen.
De verdediging laat verklaringen zien
van vermaarde juristen van over de hele wereld,
die menen dat bijzondere overwegingen aan de orde zijn
omdat Ernst Jannings gehele oeuvre slechts één enkel uitgangspunt kende:
het streven om het recht en het rechtsbegrip te beschermen.
Wat heeft de officier hiertegenover te stellen?
De officier
levert tegen Ernst Janning slechts één stuk tastbaar bewijs.
De zaak Feldenstein, een notoire zaak die nooit heropend had moeten worden.
Een zaak waar de verdediging nu wel op zal moeten ingaan.
De verdediging roept Mrs Elsa Lindnow op.
Steek uw rechterhand op. Ik zweer bij God almachtig
dat ik de waarheid zal spreken en niets zal verzwijgen.
Mrs Lindnow.
- Wat is uw beroep? - Ik ben schoonmaakster.
Waar werkt u?
Op nummer 345 aan de Grosseplatz.
- Kende u Lehman Feldenstein? - Die kende ik.
- In welke hoedanigheid? - Hij was mijn werkgever in 1935.
Kent u Mrs Irene Hoffman-Wallner?
- In welke hoedanigheid? - Ze huurde een woning in het pand.
Hebt u Miss Hoffman en Mr Feldenstein wel eens samen gezien?
Hoe kwam dat?
Mr Feldenstein kwam Miss Hoffman opzoeken in haar appartement.
- Vaak? - Vrij vaak.
Gebeurde het wel eens dat u daarbij iets bijzonders opviel?
Ik heb 's gezien dat Miss Hoffman Mr Feldenstein bij haar deur kuste.
- Is u nog vaker iets opgevallen? - Ja, nog één keer.
- Wat was dat? - Ik kwam bij Miss Hoffman binnen.
Ik wilde schoonmaken en dacht dat er niemand was.
Ik zag Miss Hoffman bij Mr Feldenstein op schoot zitten.
Dank u. Dat was alles.
Koptelefoon, graag.
Mrs Lindnow, wat is uw politieke overtuiging?
Politiek?
Bezwaar.
Haar politieke overtuiging is niet relevant.
Kolonel Lawson probeert wederom de emoties van het hof te bespelen.
Bezwaar afgewezen.
Wilt u antwoord geven.
Was u lid van de nationaal-socialistische partij?
Ja, inderdaad.
Dat waren we verplicht.
Wanneer bent u lid geworden van de nazi-partij?
In 1933.
Waren alle Duitsers in 1933 verplicht om lid te worden van de nazi-partij?
Geeft u antwoord.
Bent u onder dwang lid geworden van de nazi-partij?
Dat was alles.
De getuige mag gaan.
De verdediging mag verder gaan.
De verdediging roept Irene Hoffman-Wallner op.
U staat nog onder ede.
Mrs Wallner, bent u hier vrijwillig gekomen?
Hebt u zich vrijwillig als getuige gemeld?
Is 't niet zo dat de officier u gevraagd heeft?
Is 't niet naar voor u om hier te komen?
Het is altijd naar om zoiets weer te moeten beleven.
Dat strookt met de informatie die ik heb,
waaruit blijkt dat u niet wilde komen.
De Neurenberg-wetten werden op 15 september 1935 van kracht.
- Waar was u toen? - In Neurenberg.
Wist u van die wetten? Dat 'n fysieke relatie met joden verboden was?
Wist u dat in Neurenberg, en met name in Neurenberg,
niet alleen zo'n relatie met joden, maar ieder contact afgekeurd werd?
Besefte u dat u persoonlijk gevaar liep?
Dat besefte ik.
Maar je verbreekt toch geen vriendschapsband omdat...
Dat is een andere vraag. Die vraag heb ik u niet gesteld.
- Besefte u dat? - Ja, dat besefte ik.
En toch bleef u contact houden?
Het is gebleken dat Mr Feldenstein snoep en sigaretten voor u kocht.
Kocht hij ook soms bloemen voor u?
Hij kocht allerlei dingen voor me.
Omdat hij heel aardig was. Hij was de aardigste man die ik kende.
Kent u de getuige? Mrs Elsa Lindnow.
Jawel.
Was ze schoonmaakster in uw woning?
Kwam Mr Feldenstein wel eens bij u thuis?
Hoe vaak?
Dat weet ik niet meer.
Een paar keer?
Vaak?
- Hebt u hem gekust? - Dat klopt.
Hebt u hem meer dan één kus gegeven?
Maar niet op de manier zoals u suggereert.
Hij was als een vader voor me. Hij was meer dan een vader.
Meer dan een vader? Hebt u bij hem op schoot gezeten?
De verdediging probeert de getuige een bekentenis af te dwingen.
Afgewezen.
Hier wordt een juridisch schandaal nog eens overgedaan.
Kolonel Lawson, het tribunaal bepaalt de regels, niet de officier.
- Gaat u verder. - Hebt u op z'n schoot gezeten?
Ja, maar dat had geen immoreel of pervers karakter.
Hebt u op z'n schoot gezeten?
Ja, maar...
U hebt op z'n schoot gezeten. En verder?
Er is niets gebeurd van wat u suggereert.
Wat hebt u nog meer gedaan?
Wat probeert u te doen?
Probeert u soms...
Waarom laat u me de waarheid niet spreken?
Die willen we horen, de waarheid.
U erkent dat u elkaar bleef zien, dat hij bij u thuis kwam,
dat u hem heeft gekust en op z'n schoot heeft gezeten.
Wat erkent u nog meer?
Niets. Er is niets gebeurd van wat u nu suggereert.
- Wat nog meer? - Er is niets gebeurd.
Hou op.
Wat erkent u verder nog?
Hen Rofie.
Gaan we nu weer beginnen?
Meneer de rechter, de spanning is zo groot dat de verdachte niet beseft...
Ik besef het terdege.
De verdachte wil 'n verklaring afleggen.
- De verdediging heeft het recht... - Orde.
Wil de verdachte een verklaring afleggen?
Inderdaad, ja.
De verdediging heeft het recht om...
De verdachte mag nu een verklaring afleggen.
- Ik wil mijn cliënt spreken. - Hij mag nu z'n verklaring afleggen.
De zitting is verdaagd naar morgen 10.30 uur.
Wat doet u toch?
Wat bent u nu eigenlijk van plan?
Ze hebben Göring, Frank, Streicher... Dat is voorbij.
Denkt u dat ik geniet van m'n taak als raadsman in deze zaak?
Ik heb dingen moeten doen waar ik van huiverde.
Waarom ik ze toch gedaan heb?
Omdat ik het Duitse volk iets wil geven.
Een greintje waardigheid. Ik wil deze processen tegenhouden.
Als ze elke Duitser zoals u zwartmaken,
krijgen we nooit meer zelfbeschikkingsrecht.
We moeten vooruit kijken. Omzien heeft geen zin.
Wilt u dat de Amerikanen hier blijven?
Ik kan u beelden laten zien van Hiroshima en Nagasaki.
Duizenden verkoolde lichamen.
Vrouwen en kinderen.
Zij zijn moreel toch superieur?
Wat willen ze met ons? Ze hebben geen benul van onze problemen.
Wat moet ik tegen u zeggen?
Wat moet ik zeggen om u te overtuigen?
U hoeft helemaal niets te zeggen.
Niets.
Niets heeft de crisis kunnen temperen.
Vanmiddag is het treinverkeer tussen westelijke zones en Berlijn gestaakt.
De landblokkade is nu compleet.
Wat gaan we nu doen, generaal? Terugtrekken?
Terugtrekken onder druk zou onze positie in de wereld aantasten.
Dan rukken de communisten op.
En die processen? Hoe staat u daar nu tegenover?
We kunnen er niet onderuit, maar we moeten er meer vaart achter zetten.
Wat gebeurt er als ze onze toestellen beschieten?
Dat zullen we wel merken als het ooit gebeurt.
- De strudel is echt heerlijk. - Nee, dank je.
Dan, ik ben net terug uit Berlijn, zoals je weet.
Ik denk niet dat 't uit de hand gaat lopen.
Er komt wel een overlevingsstrijd, de komende tien of twintig jaar.
Duitsland is daarin cruciaal.
Iedere scholier die aardrijkskunde heeft, weet dat.
Wat bedoel je precies?
Wat ik wil zeggen is dit:
niemand probeert je oordeel te beïnvloeden,
maar je moet dat wel inzien. Zo ligt 't nu eenmaal.
Het is niet anders, heren. We kunnen er niet omheen.
We kunnen alle hulp gebruiken.
We hebben de steun van het Duitse volk nodig.
Nog een stuk strudel, heren?
Hen Jannìng, u hebt het woord.
Ik wil een verklaring afleggen betreffende de zaak Feldenstein.
Want 't was het belangrijkste proces van die tijd.
Het is van belang dat niet alleen het tribunaal het begrijpt,
maar ook het hele Duitse volk.
Maar om het te kunnen begrijpen,
is het van belang om die periode te begrijpen.
Er heerste een sfeer van onrust.
Een sfeer van schande, van vernedering. Er heerste honger.
We hadden wel een democratie, maar die werd van binnenuit verscheurd.
Bovenal heerste er angst.
Angst voor het heden, angst voor de toekomst,
angst voor onze buren
en angst voor onszelf.
Alleen als u dat inziet,
kunt u inzien wat Hitler voor ons betekende.
Want hij hield ons voor:
"Hoofd omhoog. Wees er trots op dat u Duits bent."
"Er zijn duivels onder ons: communisten, joden, zigeuners."
"Als die duivels verdwenen zijn, is uw ellende ook verdwenen."
Het was het aloude verhaal van de zondebok.
En zij die beter wisten?
Wij, die wisten dat 't leugens waren, en nog erger?
Waarom zwegen we? Waarom deden we eraan mee?
Omdat we van ons land hielden.
Wat geeft het als een paar politieke extremisten hun rechten kwijtraken?
Of een paar etnische minderheidsgroepen?
Het is een tijdelijke fase. Het is van voorbijgaande aard.
Het verdwijnt wel weer.
Hitler zelf zal ook wel weer verdwijnen.
"Het land is in gevaar. We marcheren uit de schaduw."
"We gaan voorwaarts." "Voorwaarts" is het devies.
En de geschiedenis leert hoeveel succes we hebben gehad.
Het succes overtrof al onze verwachtingen.
De elementen haat en macht waarmee Hitler het land fascineerde,
fascineerden de hele wereld.
We hadden ineens machtige medestanders.
Wat ons in een democratie onthouden werd, was nu ineens bereikbaar.
De wereld zei: "Vooruit, neem maar."
"Neem Sudetenland maar. En Rheinland. Remilitariseer 't maar.
"Neem heel Oostenrijk maar."
En toen we op een dag om ons heen keken,
zagen we dat 't gevaar slechts was toegenomen.
Het ritueel begon in deze zaal
en raasde door het land, als een epidemie.
Wat als een tijdelijke fase was begonnen,
was een manier van leven geworden.
Meneer de rechter,
ik had er vrede mee om er hier het zwijgen toe te doen.
Ik had er vrede mee om me op de achtergrond te houden.
Ik had er zelfs vrede mee om Herr Wolfe mijn naam te laten zuiveren.
Tot ik besefte dat hij daar alleen in zou slagen
door de geest weer uit de fles te laten.
U hebt 't gezien. Hij heeft 't hier in deze zaal gedaan.
Hij suggereerde dat het Derde Rijk 't goed voor had met het volk.
Hij suggereerde dat we mannen steriliseerden om het land te helpen.
Hij suggereerde dat die oude jood toch met dat jonge meisje naar bed is geweest.
Wederom wordt dat gedaan uit liefde voor het vaderland.
Het valt niet mee om de waarheid te spreken.
Maar de enige manier om Duitsland te redden,
is door onze schuld te erkennen
hoe groot de pijn en de vernedering ook mogen zijn.
Ik had mijn vonnis in de zaak-Feldenstein al klaar
voordat ik hier binnenkwam.
Ik had 'm hoe dan ook veroordeeld. Het was geen proces.
Het was een offerritueel, met Feldenstein als 't weerloze lam.
Meneer de rechter, de verdachte beseft niet wat hij zegt.
- Hij ziet de gevolgen niet in. - Die zie ik zeker wel in.
Mijn raadsman wil u doen geloven
dat we niets wisten van de concentratiekampen.
Niets wisten.
Waar waren we?
Toen Hitler zijn haat spuwde in de Rijksdag?
Toen onze buren 's nachts naar Dachau werden gesleept?
Toen elk dorp in Duitsland perrons had
waar kinderen per veewagen op transport werden gesteld?
Waar waren we toen ze 's nachts om hulp riepen?
Waren we doof? Stom? Blind?
Ik maak bezwaar.
Mijn raadsman zegt dat we niet wisten dat er miljoenen uitgemoord werden.
Hij komt met het excuus
dat we alleen wisten dat er honderden uitgemoord werden.
Zijn we dan ook maar iets minder schuldig?
Als we de details niet kenden,
was dat alleen omdat we die niet wilden weten.
- Verrader. - Orde.
Zorg dat die man blijft zitten.
Ik ga de waarheid vertellen.
Ik ga de waarheid vertellen, al spant de hele wereld ertegen samen.
Ik ga de waarheid vertellen over het ministerie van Justitie.
Werner Lammpe, een oude man die nu boven z'n bijbel huilt.
Die profiteerde van de onteigening
van iedereen die hij naar een kamp stuurde.
Friedrich Hofstetter, de goede Duitser, die bevelen kon opvolgen,
die talloze mensen die voor hem verschenen liet steriliseren.
Emil Hahn,
de immorele, corrupte fanaticus,
geobsedeerd door het kwaad in hemzelf.
En Ernst Janning,
de ergste van allemaal...
omdat hij wist wat voor mensen het waren en toch met ze meedeed.
Ernst Janning, die zijn leven degradeerde...
tot een uitwerpsel...
omdat hij zich bij hen aansloot.
Meneer de rechter,
het is mijn plicht om Ernst Janning te verdedigen
en toch zegt Ernst Janning dat hij schuldig is.
Zonder twijfel voelt hij zich schuldig.
Hij heeft de fout gemaakt om met de nazi-beweging mee te werken,
in de hoop dat het goed was voor z'n land.
Maar als hij schuldig wordt bevonden,
zijn er ook anderen, die ook hebben meegewerkt,
die ook schuldig bevonden dienen te worden.
Ernst Janning zei: "Het succes overtrof al onze verwachtingen."
Waarom hadden we succes, meneer de rechter?
Hoe zat 't met de rest van de wereld?
Kende men de bedoelingen van het Derde Rijk niet?
Had men de woorden van Hitler niet over de hele wereld gehoord?
Waren z'n bedoelingen uit Mein Kampf niet overal te lezen geweest?
Is de Sovjetunie niet aansprakelijk,
door het pact van 1939 met Hitler, waardoor hij ten strijde kon trekken.
Moeten we Rusland nu schuldig verklaren?
Is het Vaticaan niet aansprakelijk,
dat in 1933 een concordaat met Hitler sloot,
waarmee hij enorm veel prestige won?
Moeten we het Vaticaan nu schuldig verklaren?
Is Winston Churchill niet aansprakelijk,
die in 1938 in een open brief aan de Times schreef -
In 1938, meneer de rechter.
"Als Engeland in nood verkeerde, smeekte ik God
om een krachtdadig mens als Adolf Hitler te sturen."
Moeten we Churchill nu schuldig verklaren?
Is de Amerikaanse industrie niet aansprakelijk
die Hitler hielp met herbewapenen en daar garen bij spinde?
Moeten we die nu ook schuldig verklaren?
Nee, meneer de rechter.
Niet alleen Duitsland is schuldig.
De hele wereld heeft Hitler in het zadel geholpen.
Je kunt niet één verdachte veroordelen
of spreken over de Duitse volksaard die Hitler aan de macht hielp,
zonder woorden vuil te maken
aan de Russen, aan Churchill of aan de Amerikaanse industrie.
Ernst Janning zei dat hij schuldig was.
Als dat zo is, is de schuld van Ernst Janning de schuld van de hele wereld.
Niets meer en niets minder.
Majoor, we moeten de militaire gouverneur alle mogelijke hulp geven.
We moeten per dag 700 ton de lucht in krijgen.
Dit is een hele operatie.
Ooit gedacht dat we kool en tomaten in die kisten zouden vervoeren?
Tad, we zijn al heel lang vrienden.
Daarom heb ikje laten komen.
Wat ga je morgen doen in de rechtszaal?
Dat weet je donders goed.
Ik weet wat je 't liefst zou doen: ze opsluiten en de sleutel weggooien.
Maar je weet wat er aan de hand is.
Ja, ik weet wat er aan de hand is.
Jij bent militair. Jij weet wat ons te wachten staat.
Ik zal eerlijk zijn.
Ik weet niet wat er gebeurt als ze zo'n vliegtuig gaan beschieten.
Maar één ding weet ik wel: Als Berlijn valt, valt Duitsland ook.
Als Duitsland valt, valt Europa ook.
Zo staan de zaken ervoor.
Matt, ik ga het onderste uit de kan halen.
En jij, noch het Pentagon, noch God zelf...
Tegen wie denk je dat je 't hebt?
Toen jij Dachau binnentrok, was ik er ook bij. Denk je dat ik 't vergeet?
Je staat niet onder mijn bevel.
Maar ik wil je één ding meegeven:
we hebben het Duitse volk nodig.
En die krijg je niet als je hun leiders zware Celstraffen geeft.
Overleven is het belangrijkste.
Zo goed mogelijk, maar in elk geval overleven.
Vertel nou eens, Matt.
Waar ging die oorlog nou om?
Waar ging die nou om?
Tot zover de presentatie van de bewijsstukken
tegen deze verdachten.
Heren rechters,
in de drie jaar sinds het einde van de oorlog
is de mensheid niet het Beloofde Land binnengegaan.
Bij ons is de angst voor oorlog weer opgelaaid
en moeten we wederom onze veiligheid in het oog houden.
Men praat over de koude oorlog en er sneuvelen mensen in echte oorlogen.
En de echo's van vervolging en wreedheden
zullen niet verstommen.
Deze gebeurtenissen hebben invloed op wat hier plaatsvindt.
Maar ergens te midden van deze gebeurtenissen
moet de verantwoordelijkheid voor de wandaden die hier zijn belicht
in hetjuiste perspectief worden geplaatst.
En dat is de beslissing waar u voor staat.
Het is het dilemma van onze tijd.
Het is een dilemma...
waarvoor u zich gesteld ziet.
Tot zover mijn requisitoir.
De verdachten hebben nu het woord.
Verdachte Emil Hahn mag het tribunaal toespraken.
Heren rechters, ik ontloop de verantwoording voor mijn daden niet.
Integendeel, ik onderstreep ze hier publiekelijk.
Maar ik zal niet de lijn van anderen volgen.
Ik keur niet vandaag ons beleid af terwijl ik 't gisteren goedkeurde.
Duitsland vocht voor zijn leven.
We moesten ingrijpen met het oog op de vijand.
Ik heb geen spijt van die maatregelen.
We waren een bolwerk tegen de bolsjewieken,
een pijler onder de Westerse cultuur.
Een bolwerk en een pijler die het Westen had moeten sparen.
Verdachte Friedrich Hofstetter heeft het woord.
Ik heb mijn land mijn hele leven gediend,
welke positie ik ook bekleedde,
loyaal, zuiver van hart en zonder kwade bedoelingen.
Ik heb gehandeld vanuit het hoogste beginsel dat in mijn beroep geldt.
Het beginsel dat zegt
dat 't eigen rechtsgevoel ondergeschikt is aan de geldende orde.
Men moet zich afvragen hoe de wet luidt
en niet of die ook rechtvaardig is.
Als rechter kon ik niets anders doen.
Ik denk dat u mij, en miljoenen Duitsers zoals ik
die hun vaderland dachten te dienen,
niet schuldig zult achten.
Werner Lammpe heeft het woord.
Heren rechters...
Verdachte Ernst Janning heeft het woord.
Ik heb alles gezegd wat ik wilde zeggen.
Alle verklaringen en argumenten zijn aangehoord.
Er rest het tribunaal alleen nog de taak om een beslissing te nemen.
De zitting is tot nader order geschorst.
Ik heb precedenten die raken aan de kern van deze zaak,
het conflict tussen trouw aan internationale wetten
en de wetten van het eigen land.
Dan, we moeten nog een berg papier doorwerken.
Wat zit je te bekijken?
Ik keek naar een paar foto's die bij de arrestatiebevelen zaten.
Wat voor foto's?
Dit is Petersen voordat hij geopereerd werd.
Dit is Irene Hoffman.
Ze is echt ooit zestien geweest, hè?
Feldenstein.
En deze jongen - hij was op z'n hoogst veertien -
is geëxecuteerd wegens kritiek op het Rijk.
"Op bevel van rechter Friedrich Hofstetter."
Wat relevanter is voor de juridische kern van de zaak
is de rede van de Franse aanklager voor het internationale tribunaal.
"Het ligt voor de hand dat in moderne staten
alleen zij verantwoording dragen die direct voor de staat werken."
"Alleen zij kunnen gegeven bevelen beoordelen,
alleen zij kunnen vervolgd worden."
Dit is van professor Jahreiss:
"Berechting van oorlogsmisdadigers".
Op basis hiervan zie ik niet dat de officier
voldoende argumenten heeft om de aanklacht hard te maken.
Ongeacht de feiten kunnen we niet concluderen
datje deze mensen misdaden tegen de menselijkheid kunt verwijten.
- Wat jij, Dan? - We zijn al de hele dag bezig.
Als 't nu nog niet helder is...
Ga je die precedenten nog bekijken?
Interesseert het je niet?
Jawel, Curtiss. Je had 't over misdaden tegen de menselijkheid,
en je zei dat de verdachten zich niet hoefden te verantwoorden. Leg 's uit.
- Dat heb ik net gedaan. - Misschien wel.
Maar ik hoor alleen formeel geklets en gerationaliseer.
Toen ik rechter werd,
wist ik datje bepaalde mensen met rust moest laten.
Als ik rechter wilde blijven, moest ik dat doen.
Maar ik kan toch niet de moord op zes miljoen mensen negeren?
- Hij bedoelt niet... - Je hoeft niets te negeren.
Ik vraag me alleen af of je dit beleid moet voortzetten.
Je zei dat ze niet verantwoordelijk waren voor hun daden.
Dat moetje me 's uitleggen. En wel heel precies.
De zitting is geopend. God zegene de VS en dit edelachtbare tribunaal.
Dit proces heeft acht maanden geduurd.
De dossiers tellen meer dan 10.000 pagina's
en beide partijen hebben hun argumenten aangevoerd.
Gewone moorden en wreedheden
vormen niet het zwaartepunt van de tenlastelegging.
De aanklacht luidt welbewuste deelname
aan een door de overheid opgezet systeem van geweld en onrecht,
in strijd met elk moreel en juridisch principe van elk beschaafd land.
Het tribunaal heeft het dossier bestudeerd
en heeft daarin overvloedig bewijs aangetroffen
om de aanklachten tegen deze verdachten gegrond te verklaren.
Herr Rolfe heeft in zijn uiterst behendig opgezette pleidooi
aangegeven dat er ook anderen waren
met eindverantwoordelijkheid voor wat er in Duitsland is gebeurd.
Daarin schuilt een kern van waarheid.
De werkelijke klagende partij in deze rechtszaal is de beschaving.
Maar het tribunaal meent wel dat deze verdachten
verantwoordelijk zijn voor hun daden.
Mannen die in hun zwarte gewaden
anderen hebben berecht.
Mannen die hebben meegewerkt aan het uitvoeren van wetten en decreten
die louter het uitmoorden van mensen ten doel hadden.
Mannen die in uitvoerende functies
actief deelnamen aan de handhaving van deze wetten,
die zelfs volgens de Duitse wet onwettig waren.
De basis van het strafrecht in elke beschaafde samenleving
heeft één kenmerk gemeen:
een ieder die een ander eeneet iet meettí;
een ieder die het dodelijke wapen voor het misdrijf aanreikt,
een ieder die medeplichtig is aan het misdrijf
is schuldig.
Hen Rofle sten verder dat de verdachte Jannìng
een uitmuntend jurist was
en in het belang van zijn land dacht te handelen.
Dat bevat ook een kern van waarheid.
Janning is zonder meer een tragische figuur.
Hij walgde vast van het kwaad dat hij verrichtte.
Maar begrip voor zijn wroeging mag niet leiden tot veronachtzaming
van zijn aandeel aan de marteling en de dood van miljoenen mensen.
Janning illustreert de verpletterende conclusie van deze rechtszaak.
Als hij en de andere verdachten ziekelijke beesten waren geweest,
als alle nazi-leiders sadistische monsters en maniakken waren geweest,
had deze zaak evenveel morele implicaties
als een aardbeving of een andere natuurramp.
Maar dit proces heeft aangetoond dat ten tijde van een nationale crisis
gewone en zelfs capabele en buitengewone mensen
zich schuldig maken aan gruweldaden die elke beschrijving tarten.
Wie het proces gevolgd heeft, zal ze nooit vergeten.
Mannen gesteriliseerd om hun politieke overtuiging,
vriendschap en vertrouwen bespot,
kinderen vermoord.
Het kan zomaar gebeuren.
Ook in ons land zijn er mensen
die 't hebben over het land beschermen, over overleven.
Elke natie staat ooit voor een beslissing.
Zodra de vijand 't voor het zeggen heeft,
lijkt overleven alleen mogelijk door te doen als de vijand,
opportunistisch te handelen, de andere kant op te kijken.
Het antwoord daarop is... overleven als wat?
Een land is geen rots.
Het is geen verlengstuk van jezelf. Het is waar het voor staat.
Juist als ergens voor staan moeilijker is dan ooit.
Tegenover de hele wereld
maken wij bekend dat wij hier in ons oordeel voor het volgende staan:
rechtvaardigheid, waarheid...
en de waarde van een individu.
Het tribunaal vraagt de verdachte Hahn om op te staan.
Emil Hahn, het tribunaal acht u schuldig
en veroordeelt u tot levenslang.
Morgen wordt u door de bolsjewieken veroordeeld.
Het tribunaal vraagt de verdachte Hofstetter om op te staan.
Friedrich Hofstetter,
het tribunaal acht u schuldig en veroordeelt u tot levenslang.
Het tribunaal vraagt de verdachte Lammpe om op te staan.
Werner Lammpe,
het tribunaal acht u schuldig en veroordeelt u tot levenslang.
Het tribunaal vraagt de verdachte Ernst Janning om op te staan.
Ernst Janning,
het tribunaal acht u schuldig en veroordeelt u tot levenslang.
Hij begrijpt het niet.
Hij begrijpt het gewoon niet.
Hij begrijpt het wel.
Rechter Nes heeft 'n afwijkende mening.
Ik wil er met nadruk op wijzen dat ik mij distantieer van de uitspraak
die rechter Haywood heeft voorgelezen en waar rechter Norris mee instemt.
De kwestie van de verdachten
die met hun handelen hun land meenden te dienen,
is geen zaak waarover alleen in een rechtszaal kan worden beslist.
Er kan alleen objectief over worden beslist
in de komende jaren, in z'n ware historisch perspectief.
- Ene maar in de kist;
Meneer de rechter, dit is voor u, voor in het vliegtuig.
Als u nog meer eten meegeeft, kan er niks meer bij.
- Maar het is uw lievelingsstrudel. - Dank u. Voor alles.
Ik zet 't wel in de auto.
Tickets, paspoort. Uw instapkaart ligt op het vliegveld.
Ik zie u daar uiterlijk om drie uur.
Doe de groeten aan Miss... hoe heet ze?
Scheffler. Elsa.
Dat heb ik aan u te danken.
Amerikanen zijn vandaag niet erg populair in Neurenberg.
Goedemiddag, meneer de rechter.
Ik ben hier op verzoek van Ernst Janning.
Hij wil u graag spreken.
Ik wil net naar het vliegveld gaan.
Hij zei dat hij 't heel erg op prijs zou stellen.
Hebt u de uitspraak in de IG Farben-zaak gehoord?
Ze zijn vrijgesproken of tot lichte straffen veroordeeld.
- Het vonnis is net bekend. - Ik had 't nog niet gehoord.
Ik wil met u wedden.
- Ik wed nooit. - Alleen om de eer.
Binnen vijf jaar zijn de mensen die u levenslang hebt gegeven weer vrij.
Ik heb u de afgelopen maanden bewonderd.
Vooral uw gebruik van de logica is briljant.
Dus wat u net zei, zou heel goed kunnen gebeuren.
Het is logisch, gezien de tijd waarin wij leven.
Maar logisch is niet altijd juist.
En niets ter wereld kan dat juist maken.
Er is iemand voor u.
Gaat u zitten.
Dank u. U wilde me spreken.
Ja. Ik wilde u iets geven.
Een dossier.
Een dossier met mijn zaken, de zaken die ik me nog herinnerde.
Ik wil ze aan iemand geven die ik kan vertrouwen,
iemand die ik tijdens het proces heb leren kennen.
Ik zal goed op ze passen.
Ik weet dat u onder druk bent gezet.
U zult veel kritiek krijgen. Uw vonnis zal weinig bijval oogsten.
Maar als 't iets voor u betekent,
u hebt het respect verdiend van minstens een van de veroordeelden.
In het licht van alles wat juist is, was het een rechtvaardig vonnis.
Wat u in de rechtszaal zei, moest gezegd worden.
Ik heb u gevraagd te komen...
Die mensen, die miljoenen mensen...
Ik wist niet dat 't daarop uit zou lopen.
U moet me geloven.
Herr Janning, daar liep het op uit
toen u voor 't eerst bewust een onschuldige ter dood veroordeelde.
DE PROCESSEN IN DE AMERIKAANSE ZONE DUURDEN TOT 14 JULI 1949.
ER WERDEN 99 VERDACHTEN TOT CELSTRAFFEN VEROORDEELD.
GEEN VAN HEN ZIT NU NOG ZIJN STRAF UIT.
Ondertiteling Visiontext: Peter Verburg